Reguła szczytu i końca: co to jest?

Nie pamiętasz całej wizyty u dentysty. Pamiętasz najgorszy moment i to, jak się skończyła.

Co to jest reguła szczytu i końca

Reguła szczytu i końca (po angielsku „peak-end rule”) mówi, że oceniamy doświadczenie głównie po dwóch momentach: najmocniejszym (najlepszym albo najgorszym) i ostatnim. To, jak długo coś trwało i co działo się pomiędzy, liczy się dużo mniej, niż nam się wydaje.

Skąd to wiemy

W 1993 roku zespół psychologa Daniela Kahnemana poprosił ludzi o trzymanie ręki w bardzo zimnej wodzie. Raz przez 60 sekund. Drugi raz przez te same 60 sekund i dodatkowe 30, w czasie których woda stawała się odrobinę cieplejsza. Potem badani mieli wybrać, którą wersję chcą powtórzyć.

Większość wybrała dłuższą. Obiektywnie była gorsza, bo zimno trwało dłużej, ale kończyła się mniej przykro, więc zapamiętali ją jako lepszą.

Przykład z życia firmy

Warsztat samochodowy dobrze naprawił auto, ale klient czekał dwa dni dłużej, niż obiecano. Przy odbiorze dostaje umyte auto, wydruk z tym, co zostało wymienione, i krótkie przeprosiny za opóźnienie. To zakończenie w dużej mierze zdecyduje o opinii, jaką wystawi, bardziej niż dwa dni czekania w środku.

Jak to wykorzystać

  • Zaprojektuj koniec. Ostatni kontakt z klientem (odbiór, potwierdzenie zamówienia, rozliczenie) powinien być najbardziej dopracowany.
  • Zadbaj o jeden mocny, dobry moment, który klient zapamięta: drobny gest, coś szybciej niż obiecano, osobistą wiadomość.
  • Najgorszy moment gaś od razu. Jeśli coś poszło źle, reakcja w tej samej chwili zmienia to, jak klient zapamięta całość.

Uwaga na pułapkę

Reguła nie znaczy, że środek się nie liczy. Klient, który przez całą obsługę czuł się zbywany, nie zmieni zdania przez miły koniec. Szczyt i koniec wzmacniają dobre doświadczenie, ale nie ratują złego.

Reguła szczytu i końca po angielsku i skąd ją znamy

Po angielsku to peak-end rule. Opisali ją Daniel Kahneman i Barbara Fredrickson na początku lat 90. W słynnym eksperymencie z 1993 roku uczestnicy trzymali rękę w zimnej wodzie. Dłuższa próba, w której pod koniec woda była odrobinę cieplejsza, była później oceniana jako mniej przykra niż krótsza, choć łącznie trwała dłużej. Ludzie zapamiętują doświadczenie głównie po momencie najsilniejszym i po zakończeniu, a nie po średniej.

Co to oznacza dla doświadczenia klienta

  • Szczyt: jeden wyjątkowy moment może zdecydować o tym, jak klient zapamięta całość, na dobre albo na złe.
  • Koniec: ostatni kontakt, na przykład dostawa, rozliczenie, pożegnanie, zostaje w pamięci najmocniej.
  • Środek: drobne niedogodności po drodze mają mniejsze znaczenie, jeśli koniec jest dobry.

Pomaga tu przegląd punktów styku.

Przykłady z różnych branż

  • Sklep internetowy. Sklep dba o rozpakowanie: ładne opakowanie, kartka z podziękowaniem, próbka. Ostatni moment kontaktu z marką jest najlepszy.
  • Usługi. Hotel daje przy wymeldowaniu małą butelkę wody i mapę z polecanymi miejscami po drodze. Goście zapamiętują pożegnanie.
  • Firma B2B. Firma kończy każdy projekt krótkim podsumowaniem wyników i podziękowaniem dla zespołu klienta.

Jak wykorzystać regułę krok po kroku

  1. Rozpisz drogę klienta od pierwszego kontaktu do końca współpracy.
  2. Znajdź moment, który może być szczytem, i dopracuj go.
  3. Zadbaj o zakończenie: ostatni mail, dostawę, fakturę, pożegnanie.
  4. Napraw najgorszy moment, bo zły szczyt też zostaje w pamięci.
  5. Pytaj klientów po zakończeniu, co zapamiętali najbardziej.

Najczęstsze błędy

Najczęstszy błąd to dbanie o początek i zapominanie o końcu, na przykład chaotyczne rozliczenie po dobrej usłudze. Drugi to zostawienie jednego bardzo złego momentu, który przekreśla resztę. Trzeci to przekonanie, że wystarczy poprawić średnią jakość, gdy klienci i tak oceniają głównie szczyt i koniec.

Koniec w sklepie internetowym

W zakupach internetowych końcem doświadczenia jest często dostawa i rozpakowanie. Starannie zapakowana paczka, odręczny dopisek albo prosta instrukcja w środku potrafią zatrzeć wcześniejsze drobne niedogodności, na przykład dłuższy czas dostawy. Z kolei zniszczone opakowanie może przekreślić bardzo dobrą obsługę przy zamówieniu.

Koniec w usługach

Ostatni moment wizyty, na przykład pożegnanie, podsumowanie wykonanej pracy i pozostawienie porządku, zostaje w pamięci mocniej niż jej środek. Fryzjer, który na koniec pokazuje fryzurę w lustrze z tyłu, mechanik, który oddaje umyte auto, czy firma remontowa, która sprząta po sobie, wykorzystują ten mechanizm.

Szczyt negatywny

Najgorszy moment również zostaje zapamiętany. Długie oczekiwanie na infolinii, nieprzyjemna rozmowa czy błąd w fakturze mogą zdominować wspomnienie całej współpracy. Warto znaleźć takie momenty w obsłudze i je skrócić lub złagodzić, na przykład informacją o czasie oczekiwania czy przeprosinami z konkretnym rozwiązaniem.

Pierwszy krok

Zapisz ostatnie trzy kontakty klienta z firmą przed zakończeniem współpracy i wybierz jeden, który można poprawić małym gestem.

Wyjaśnienie na prostym przykładzie

Po wakacjach pamiętasz najpiękniejszy zachód słońca i ostatni wieczór. Deszczowy wtorek w środku wyjazdu prawie wypada z pamięci.

Reguła szczytu i końca mówi, że oceniamy doświadczenie głównie po jego najmocniejszym momencie i po tym, jak się skończyło. Średnia z całości liczy się mniej. W firmie warto więc zadbać o jeden wyjątkowy moment w obsłudze i o dobre pożegnanie: miłą wiadomość po zakupie, staranne opakowanie, podziękowanie po zakończonej usłudze.

Trudne słowa z tego hasła

  • Punkt styku. Każde miejsce, w którym klient spotyka firmę. Zobacz punkt styku.
  • Efekt pierwszego wrażenia. Pierwszy kontakt ustawia ocenę na długo. Zobacz efekt pierwszego wrażenia.
  • Recenzje i opinie. Oceny klientów widoczne dla innych. Zobacz recenzje i opinie.
  • Retencja. Odsetek klientów, którzy wracają. Zobacz retencja.

Ćwiczenie na 15 minut

  1. Rozpisz kroki, przez które przechodzi klient od zamówienia do końca usługi.
  2. Zaznacz, który moment może być szczytem, czyli najmilszym zaskoczeniem.
  3. Sprawdź, jak wygląda ostatni kontakt z klientem.
  4. Dodaj jedną małą rzecz na końcu, na przykład osobiste podziękowanie.

Klienci lepiej wspominają współpracę i chętniej wracają; powroty opisuje hasło retencja.

Najczęstsze pytania

Co to jest reguła szczytu i końca?

Zasada, zgodnie z którą oceniamy doświadczenie głównie po najmocniejszym momencie i po zakończeniu, a nie po całości.

Kto opisał regułę szczytu i końca?

Psycholog Daniel Kahneman ze współpracownikami, w badaniach z lat 90. XX wieku, między innymi w eksperymencie z zimną wodą z 1993 roku.

Jak wykorzystać regułę szczytu i końca w obsłudze klienta?

Dopracuj ostatni kontakt z klientem, zadbaj o jeden mocny, dobry moment i od razu reaguj, gdy coś pójdzie źle.

Co to jest reguła szczytu i końca?

To skłonność do oceniania doświadczenia głównie na podstawie jego najsilniejszego momentu i zakończenia, a nie całości czy średniej.

Kto opisał regułę szczytu i końca?

Daniel Kahneman i Barbara Fredrickson. Znany jest eksperyment z 1993 roku z ręką trzymaną w zimnej wodzie.

Jak wykorzystać regułę szczytu i końca w obsłudze klienta?

Dopracuj jeden wyjątkowy moment, napraw najgorszy i szczególnie zadbaj o zakończenie kontaktu, na przykład dostawę, pożegnanie czy podsumowanie.

Powiązane pojęcia

Onboarding  ·  Recenzje i opinie  ·  Efekt pierwszego wrażenia

← Wszystkie pojęcia w słowniku  ·  Więcej o psychologii decyzji →