Model biznesowy: co to jest?
Dwie firmy sprzedają tę samą kawę. Jedna zarabia na kawie, druga na abonamencie na ekspresy. To dwa różne modele biznesowe.
Co to jest model biznesowy
Model biznesowy (po angielsku „business model”) to opis tego, jak firma tworzy wartość dla klientów, jak ją dostarcza i na czym zarabia. To nie jest biznesplan z prognozami na pięć lat, tylko odpowiedź na pytanie: kto płaci, za co i dlaczego wybiera właśnie nas.
Business Model Canvas: 9 pól na jednej kartce
Najpopularniejsze narzędzie do rozpisania modelu to Business Model Canvas, opisany przez Alexandra Osterwaldera i Yvesa Pigneura w książce „Business Model Generation” z 2010 roku. Składa się z dziewięciu pól:
- segmenty klientów,
- propozycja wartości,
- kanały dotarcia,
- relacje z klientami,
- strumienie przychodów,
- kluczowe zasoby,
- kluczowe działania,
- kluczowi partnerzy,
- struktura kosztów.
Przykład z życia firmy
Fotograf ślubny rozpisał swój model i zobaczył, że prawie cały przychód pochodzi z jednego segmentu: par biorących ślub latem. Zimą kanały milczały, a koszty zostawały. Dodał drugi segment, firmy potrzebujące zdjęć zespołu, i drugi strumień przychodów: sesje biznesowe w pakiecie na cały rok. Aparat i umiejętności zostały te same, zmienił się model.
Po co rozpisywać model
- Widzisz zależności: zmiana jednego pola, na przykład kanału, wpływa na koszty i relacje z klientami.
- Łatwiej znaleźć słabe miejsce: jeden segment, jeden kanał albo jeden duży klient to ryzyko.
- Marketing przestaje działać w próżni, bo wiesz, do kogo mówisz i z czego firma żyje.
Przykład modelu biznesowego na Business Model Canvas
Tak wygląda model fotografa z przykładu wyżej, już po zmianie, rozpisany na dziewięć pól:
| Pole | Fotograf: śluby i firmy |
|---|---|
| Segmenty klientów | Pary biorące ślub; firmy, które potrzebują zdjęć zespołu i biura |
| Propozycja wartości | Parom: reportaż bez pozowania i zdjęcia gotowe w trzy tygodnie. Firmom: spójne zdjęcia na stronę i LinkedIn przez cały rok |
| Kanały | Instagram i polecenia od par; LinkedIn i polecenia od firm |
| Relacje z klientami | Spotkanie przed ślubem; stały kontakt i sesje zaplanowane w kalendarzu firmy |
| Strumienie przychodów | Pakiety ślubne płatne z zaliczką; roczny pakiet sesji biznesowych |
| Kluczowe zasoby | Sprzęt, portfolio, umiejętności, rozpoznawalne nazwisko |
| Kluczowe działania | Zdjęcia, obróbka, kontakt z klientami, prowadzenie profili |
| Kluczowi partnerzy | Sale weselne, konsultanci ślubni, drukarnia albumów |
| Struktura kosztów | Sprzęt i jego serwis, oprogramowanie, dojazdy, reklama, druk albumów |
Najwięcej zmieniły dwa pola: segmenty klientów i strumienie przychodów. Reszta została prawie ta sama, a firma przestała żyć tylko od lata.
Model biznesowy: tłumaczenie i rodzaje
Model biznesowy to po angielsku business model. Najczęściej spotykane rodzaje to:
- sprzedaż jednorazowa: klient płaci raz za produkt lub usługę,
- abonament: stała opłata za dostęp lub obsługę, zobacz MRR,
- pośrednictwo: prowizja od transakcji między innymi stronami,
- model freemium: podstawowa wersja za darmo, rozszerzona płatna,
- sprzedaż przez partnerów: produkt trafia do klienta przez sklepy, dystrybutorów lub platformy.
Wiele firm łączy kilka modeli, na przykład sprzedaż produktu i płatny serwis.
Przykłady z różnych branż
- Sklep internetowy. Sklep z kawą dodaje do sprzedaży jednorazowej subskrypcję z dostawą co miesiąc. Przychód staje się przewidywalny, a klienci wracają bez reklam.
- Usługi. Firma sprzątająca zamienia część jednorazowych zleceń na pakiety cotygodniowe. Łatwiej planuje grafik i zatrudnienie.
- Firma B2B. Producent maszyn obok sprzedaży oferuje umowę serwisową. Zarabia przez lata po sprzedaży, a klient ma pewność obsługi.
Jak sprawdzić model biznesowy krok po kroku
- Zapisz, kto jest klientem i za co dokładnie płaci.
- Policz, ile kosztuje pozyskanie klienta i ile przynosi w czasie.
- Sprawdź, jak duża część przychodu jest powtarzalna.
- Zobacz, od czego firma najbardziej zależy: jednego klienta, dostawcy, kanału sprzedaży.
- Zastanów się, co się stanie, jeśli ten element zniknie.
Najczęstsze błędy
Najczęstszy błąd to model oparty na jednym kliencie albo jednym kanale sprzedaży, na przykład tylko na marketplace. Zmiana zasad platformy może wtedy zatrzymać całą firmę. Drugi to skupienie na przychodzie bez sprawdzenia, ile zostaje po kosztach. Trzeci to kopiowanie modelu konkurencji bez sprawdzenia, czy pasuje do własnych zasobów i klientów.
Model biznesowy a marketing
Model biznesowy decyduje o tym, jak wygląda marketing. Firma z abonamentem może wydać więcej na pozyskanie klienta, bo zarabia na nim przez wiele miesięcy. Firma ze sprzedażą jednorazową musi odzyskać koszt reklamy przy pierwszym zamówieniu. Dlatego zanim ustalisz budżet reklamowy, sprawdź, ile i jak długo klient płaci.
Kiedy zmienić model
Sygnały, że model wymaga zmiany: przychody mocno wahają się w ciągu roku, koszt pozyskania klienta rośnie szybciej niż jego wartość, firma zależy od jednego dużego klienta albo konkurencja zaczyna oferować to samo taniej. Zmiana nie musi być rewolucją. Często wystarczy dodać jeden nowy strumień przychodu, na przykład pakiet stałej opieki, i sprawdzić reakcję klientów.
Pierwszy krok
Narysuj Business Model Canvas dla swojej firmy na jednej kartce i zaznacz pole, które wydaje się najsłabsze. Zacznij od niego.
Wyjaśnienie na prostym przykładzie
Dwie osoby lubią piec ciasta. Jedna sprzedaje je na targu w soboty, druga prowadzi warsztaty pieczenia i sprzedaje przepisy w internecie. Obie pieką, ale zarabiają w zupełnie inny sposób.
Model biznesowy to opis tego, jak firma zarabia pieniądze: dla kogo pracuje, co mu daje, jak do niego dociera, ile to kosztuje i skąd biorą się przychody. Ta sama pasja albo umiejętność może działać w kilku modelach. Zmiana modelu czasem pomaga bardziej niż zmiana reklamy, bo zmienia całą ekonomię firmy.
Trudne słowa z tego hasła
- Propozycja wartości. Obietnica korzyści dla klienta. Zobacz propozycja wartości.
- MRR. Miesięczny przychód z regularnych opłat. Zobacz MRR.
- Ekonomia jednostkowa. Zysk i koszty policzone na jednego klienta. Zobacz ekonomia jednostkowa.
- Analiza SWOT. Mocne i słabe strony, szanse i zagrożenia. Zobacz analiza SWOT.
Ćwiczenie na 15 minut
- Zapisz, z czego dziś zarabia Twoja firma.
- Wymyśl dwa inne sposoby zarabiania na tej samej umiejętności.
- Przy każdym zapisz, kto byłby klientem i ile mógłby zapłacić.
- Wybierz jeden i sprawdź go małym testem w ciągu miesiąca.
Widzisz, czy firma może zarabiać stabilniej; regularne przychody opisuje hasło MRR.
Najczęstsze pytania
Co to jest model biznesowy?
Opis tego, komu firma daje wartość, jak do niego dociera i na czym zarabia.
Kto wymyślił Business Model Canvas?
Alexander Osterwalder razem z Yvesem Pigneurem. Opisali go w książce „Business Model Generation” wydanej w 2010 roku.
Czym różni się model biznesowy od biznesplanu?
Model pokazuje mechanizm zarabiania na jednej stronie. Biznesplan to dłuższy dokument z liczbami, harmonogramem i prognozami.
Jak napisać model biznesowy?
Rozpisz dziewięć pól Business Model Canvas, zaczynając od segmentów klientów i propozycji wartości. Potem sprawdź, czy przychody pokrywają koszty i co się stanie, gdy jedno z pól nagle zniknie.
Jakie są rodzaje modeli biznesowych?
Najczęściej sprzedaż jednorazowa, abonament, pośrednictwo z prowizją, freemium i sprzedaż przez partnerów. Wiele firm łączy kilka z nich.
Powiązane pojęcia
← Wszystkie pojęcia w słowniku · Zobacz, jak myśleć o marketingu właściciela firmy →