Efekt IKEA: co to jest?

Szafka, którą sam skręciłeś, wydaje Ci się lepsza od takiej samej, gotowej. Nie dlatego, że jest lepsza. Dlatego, że włożyłeś w nią pracę.

Co to jest efekt IKEA

Efekt IKEA (po angielsku „IKEA effect”) to skłonność do wyżej cenienia rzeczy, przy których sami się napracowaliśmy. Nazwa pochodzi od szwedzkich mebli do samodzielnego składania. Własny wysiłek sprawia, że przedmiot staje się „nasz”, a przez to w naszych oczach więcej wart.

Skąd wiadomo, że działa

Zjawisko opisali w 2012 roku badacze Michael Norton, Daniel Mochon i Dan Ariely. W ich eksperymentach ludzie wyceniali pudełka z IKEA, które sami złożyli, wyżej niż identyczne pudełka złożone przez kogoś innego. Z origami było podobnie: autorzy wyceniali swoje prace prawie tak wysoko jak prace ekspertów, a osoby postronne dawały za te same prace dużo mniej.

Ważny warunek: efekt działa, gdy pracę uda się skończyć. Kiedy ktoś utknął w połowie albo jego dzieło zostało rozebrane, sympatia do przedmiotu znikała.

Przykład z życia firmy

Producent okien daje na stronie prosty konfigurator: klient sam wybiera kolor ramy, klamkę i rodzaj szyby. Na koniec widzi podsumowanie ze swoimi wyborami. Do takiej oferty jest przywiązany bardziej niż do gotowego PDF-a z cennikiem, bo to już jest jego projekt.

Jak to wykorzystać

  • Daj klientowi coś do zrobienia: wybór wariantu, konfigurator albo krótką ankietę, po której dostaje dopasowaną ofertę.
  • Pilnuj, żeby dało się to skończyć szybko i z sukcesem. Za trudne zadanie odwraca efekt.
  • Pokaż wynik jego pracy: podsumowanie z jego wyborami. To już jest jego projekt, a nie Twoja oferta.

Druga strona efektu IKEA

Ten sam mechanizm działa na Ciebie. Własny pomysł na reklamę, logo czy stronę wydaje się lepszy, bo nad nim siedziałeś. Dlatego warto pokazać go komuś z zewnątrz, zanim wydasz na niego pieniądze.

Efekt IKEA po angielsku i skąd go znamy

Po angielsku to IKEA effect. Opisali go Michael Norton, Daniel Mochon i Dan Ariely w 2011 roku. W badaniach uczestnicy, którzy sami złożyli mebel IKEA, origami albo zestaw klocków, wyceniali swoje dzieło wyżej niż identyczne rzeczy złożone przez kogoś innego. Własny wysiłek zwiększa przywiązanie. Efekt działał jednak tylko wtedy, gdy zadanie zostało ukończone.

Jak efekt IKEA działa w marketingu

  • Personalizacja produktu: wybór koloru, napisu, zestawu.
  • Konfiguratory: klient sam składa swój zestaw albo pakiet.
  • Własny wkład w usłudze: na przykład wspólne ustalenie planu treningowego.
  • Onboarding: klient sam ustawia konto, importuje dane, dodaje pierwsze elementy. Zobacz onboarding.

Przykłady z różnych branż

  • Sklep internetowy. Sklep z herbatą pozwala skomponować własną mieszankę z kilku składników. Klienci chętniej ją kupują ponownie, bo to „ich” herbata.
  • Usługi. Trener ustala plan razem z podopiecznym zamiast dawać gotowy. Podopieczni częściej się go trzymają.
  • Firma B2B. Dostawca oprogramowania prosi w okresie próbnym o skonfigurowanie własnego raportu. Klienci, którzy go stworzyli, rzadziej rezygnują po okresie próbnym.

Jak wykorzystać efekt IKEA krok po kroku

  1. Znajdź miejsce, w którym klient może coś dopasować albo stworzyć.
  2. Zadanie ma być krótkie i dać się ukończyć. Niedokończone zadania nie budują przywiązania.
  3. Prowadź klienta krok po kroku i pokazuj postęp.
  4. Pokaż efekt pracy klienta: podgląd, podsumowanie, gotowy wynik.
  5. Sprawdź, czy osoby, które coś stworzyły, częściej kupują i wracają.

Najczęstsze błędy

Najczęstszy błąd to zbyt trudne zadanie, które frustruje i kończy się porzuceniem. Wtedy efekt działa odwrotnie. Drugi to przerzucanie na klienta pracy, którą powinna wykonać firma, bez żadnej korzyści dla niego. Trzeci to konfigurator z tak wieloma opcjami, że uruchamia paradoks wyboru.

Efekt IKEA w usługach

Klient, który sam uczestniczy w tworzeniu rozwiązania, bardziej je ceni. Projektant wnętrz może dać klientowi wybór kilku próbek materiałów, fotograf zaprosić do wyboru miejsc sesji, a firma szkoleniowa poprosić uczestników o przygotowanie własnego przykładu. Udział klienta zwiększa poczucie, że rezultat jest jego, a nie narzucony z zewnątrz.

Konfiguratory i personalizacja

Konfigurator produktu, w którym klient wybiera kolor, rozmiar czy dodatki, wykorzystuje ten sam mechanizm. Produkt złożony według własnych wyborów wydaje się bardziej wartościowy. Warto jednak ograniczyć liczbę opcji do tych, które mają znaczenie, bo zbyt wiele decyzji zniechęca.

Efekt IKEA w zespole

Pracownicy bardziej angażują się w plany, które pomogli tworzyć. Zaproszenie zespołu do współtworzenia procesu, oferty czy zasad obsługi klienta zwiększa szansę, że będą ich przestrzegać. Działa to także w drugą stronę: łatwo przecenić własny pomysł tylko dlatego, że jest własny.

Granica wysiłku

Efekt działa, gdy wysiłek kończy się sukcesem. Zbyt trudny montaż, niejasna instrukcja albo brak części sprawiają, że klient jest sfrustrowany i obwinia markę. Zadanie dla klienta powinno być proste, krótkie i dawać satysfakcję z ukończenia.

Pierwszy krok

Znajdź jeden moment w ofercie, w którym klient może sam coś wybrać lub dopasować, i daj mu tę możliwość.

Wyjaśnienie na prostym przykładzie

Krzywo złożona przez Ciebie półka wydaje Ci się ładniejsza niż ta sama kupiona gotowa. Włożyłeś w nią wysiłek, więc cenisz ją bardziej.

Efekt IKEA polega na tym, że bardziej cenimy rzeczy, w których stworzenie sami włożyliśmy pracę. W firmie widać to, gdy klient konfiguruje własny zestaw, wybiera kolory produktu albo współtworzy projekt z wykonawcą. Czuje, że to „jego”, i rzadziej rezygnuje. Ważne, żeby wysiłek był przyjemny i kończył się sukcesem, bo frustracja działa odwrotnie.

Trudne słowa z tego hasła

Ćwiczenie na 15 minut

  1. Zastanów się, w którym miejscu klient mógłby sam coś wybrać albo ułożyć.
  2. Zaprojektuj jeden prosty wybór, na przykład kolor, zestaw albo kolejność.
  3. Sprawdź, czy da się go zrobić w mniej niż minutę.
  4. Dodaj go do oferty albo formularza zamówienia.

Klient czuje, że współtworzy zakup; dopasowanie opisuje hasło personalizacja.

Najczęstsze pytania

Co to jest efekt IKEA?

Skłonność do wyżej cenienia rzeczy, które zrobiliśmy albo złożyliśmy sami.

Kto opisał efekt IKEA?

Michael Norton, Daniel Mochon i Dan Ariely w badaniu opublikowanym w 2012 roku.

Jak wykorzystać efekt IKEA w sprzedaży?

Dając klientowi prosty udział w tworzeniu: wybór wariantu, konfigurator albo dopasowanie oferty. Ważne, żeby dało się to łatwo skończyć.

Co to jest efekt IKEA?

To skłonność do wyższego cenienia rzeczy, w których stworzenie włożyliśmy własny wysiłek, na przykład samodzielnie złożonego mebla.

Kto opisał efekt IKEA?

Michael Norton, Daniel Mochon i Dan Ariely w 2011 roku.

Czy efekt IKEA działa zawsze?

Nie. Działa, gdy zadanie zostanie ukończone i nie jest zbyt trudne. Frustrujące, niedokończone zadanie zmniejsza zadowolenie zamiast je zwiększać.

Powiązane pojęcia

Efekt posiadania  ·  Zaangażowanie i konsekwencja  ·  Personalizacja

← Wszystkie pojęcia w słowniku  ·  Więcej o psychologii decyzji →